Sunum bir Matrix göndermesiyle başladı: hapını seç. Mavi hap — pazartesi sabahı uyanıyorsun, hazır çerçeve kurulu, her şey çalışıyor; marka soluk, override.css sessizce büyüyor ve yanılsama ana sürüm geçişine kadar sürüyor. Kırmızı hap — Figma dosyası boş, repo'da tek bir README var; önünde iki-dört haftalık iskele kurma işi ve müşteri bekliyor.
Okan Okuroğulları ve Taha Doğan Güneş'in önerdiği üçüncü yol ise soruyu değiştirmek: AI'ı tasarım sisteminin bir parçası yapmak.
Altı kronik vergi
Rakamlar da somut verildi. Sıfırdan kurma vergisinin faturası dört hafta: birinci hafta token taslağı, palet ve tipografi ölçeği; ikinci hafta buton, input ve tablo — yine; üçüncü hafta dokümantasyon iskelesi ve Storybook; dördüncü hafta ilk gerçek özellik. Belki.
Çerçeve tarafındaki fatura ise ana sürüm gününde kesiliyor. Sunumda üç gerçek örnek sıralandı: bir kütüphanede stil motoru değiştiği için kod tabanındaki her hook yeniden yazıldı ve otomatik dönüştürme ancak %60'ını halletti; başka bir kütüphane yeni ana sürümü component'lerin yarısı olmadan yayınladı ve ekipler eksik parçayı beklerken 18 ay eski sürümde kaldı; bir üçüncüsünde stil altyapısı tamamen değişti ve her özel tema sıfırdan kuruldu.
Bunun günlük hayattaki karşılığı da gösterildi: tek bir repo'da 4.812 satırlık bir override.css ve içinde 287 adet !important. Yorum satırları hikâyeyi anlatıyor: "marka turuncusu — tasarımcı lütfen", "v15 bunu yine bozdu".
Aynı tarif, aynı kek
Ekibin çözmeye çalıştığı asıl problem tekrarlanabilirlik: aynı tasarım sistemi şartnamesinden farklı sürümler çıkıyor. Aynı tariften farklı kekler.
PX-SPEC'in yaptığı şey şartnameyi tek doğru kaynak haline getirmek:
- Tasarımcı sisteme bir marka özeti (brand brief) girer girmez tasarım sistemi otomatik oluşuyor.
- Aynı şartnameden mobil, web ve dashboard sürümleri tutarlı şekilde üretiliyor.
- Tasarım kütüphanesi, kod kütüphanesi ve dokümantasyon eşzamanlı ilerliyor.
- Tasarımcı ayrıntılı bir değişiklik yapmak istediğinde token'lar arası bağlantıları görebiliyor.
Demoda bir stok uygulaması için üç farklı ürüne anında kod üretimi gösterildi. Marka token'ları değiştiğinde her ürün otomatik olarak güncellendi — yani token kaosu ve Figma-kod kayması aynı hamleyle kapanıyor.
Bir kez tarif et, her yere yayınla.
Neden önemliTasarım sisteminin öldüğü yer
Başlıktaki iddia biraz provokatif ama işaret ettiği şey gerçek: tasarım sistemleri bugüne kadar elle bakım gerektiren yapılardı. Bir insan token'ı güncelliyor, bir başkası Figma'yı, bir üçüncüsü dokümantasyonu. Üçü her zaman aynı anda güncellenmiyor — kayma da buradan doğuyor.
Şartname üretilebilir hale gelince bakım işi ortadan kalkıyor. Tasarımcının işi de component çizmekten şartnameyi doğru yazmaya kayıyor.
Altı vergiden kaçını ödüyorsun?
Kendi kurulumunu değerlendirmek istersen listeyi bir kontrol listesi gibi kullan. İki-dört haftalık iskele kurma, override.css'in büyümesi, Figma ile kodun ayrı gerçeklikler olması, marka değişikliğinin elle yayılması, component'ler arası farklı API'lar ve beşinci üründe çatlayan yönetişim. Üçünden fazlasına "evet" diyorsan sorun araçta değil, yapıda.
Konuşmanın Alive'26 sayfası — sunum PDF'i ve özet burada.
