Junior kavramı da kalmadı, staj kavramı da

1992'de Amiga 500 Plus'ta Deluxe Paint ile piksel piksel tasarım yapıyordu. Bugün TEB'de UI/UX'in başında ve bankacılık regülasyonuyla AI arasında denge kurmaya çalışıyor. Koray Kulak 30 yıllık bir yolu beş döneme böldü.

Beş dönem, aynı odak

Kulak'ın bu tablodan çıkardığı sonuç sakinleştirici: araçlar ve yöntemler değişti, kullanıcı odağı değişmedi. Her yeni araç heyecan yarattı, alışkanlıkları terk edip yeniye adapte olma süreci defalarca yaşandı.

Beş dönem, beş araç kuşağı: araçlar ve yöntemler değişti, kullanıcı odağı değişmedi. Kaynak: Alive'26 sunumu.

Değişen şey ise tasarımcının konumu: artık sadece "tasarım yapan" değil, tasarım sistemini kuran, yöneten ve AI ile üretimi hızlandıran stratejik bir ürün oyuncusu.

Haftalar dakikalara indi

Ama Kulak iki uyarı koydu bu tablonun altına: estetik ve empati insan kontrolünde kalmalı, ve otomatik varyant üretiminde dark pattern riski var. Hız, kalitenin garantisi değil.

Altı madde halinde uyum gerçeği

Konuşmanın en özgün kısmı burasıydı. Türk bankacılığında AI'ı kullanmak, dileğine göre araç seçmek değil; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, MASAK, KVKK ve AB tarafında DORA ile AI Act arasında yol bulmak demek.

KVKK tarafındaki risk özellikle somut: kişisel veri prompt'a girerse ihlal oluşuyor ve anonimleştirme, ismi silmekle aynı şey değil — yeniden tanımlanabilirlik riski duruyor. İdari para cezaları milyonlarca lirayı buluyor.

TEB'in çözüm seti de sunumda tek tek sayıldı:

• Kurum içi (on-premise) AI sandbox — müşteri verisi yurt dışı sunucuya çıkamıyor.
• Yönetişim protokolü — her AI çıktısı için uyum ve hukuk incelemesi.
• Sınırlandırılmış CRM erişimi — kişi değil davranış tipi üzerinden çalışma.
• AI araç whitelist'i — IT ve hukuk onayı olmadan araç kullanılmıyor.
• Erken ve geniş katılımlı pilot — daha çok test, daha erken geri bildirim.

Ve altın kural: AI kararları açıklanabilir olmalı, izi sürülebilmeli, geri dönülebilmeli.

Ünvanlar aynı, roller değil

Junior işleri nereye gitti?

Kulak junior ile senior arasındaki iş bölümünü yan yana koydu. Junior'ın klasik işleri: deküpe, rötuş, eskiz, moodboard, alternatif stil, sınırsız revizyon, uyarlama, lokalizasyon, metin yazarlığı, varyasyon, wireframe, prototip. Senior'ınkiler: marka sezgisi, stratejik karar, özgün yaratıcı yön, kullanıcı empatisi, bağlam okuma, etik değerlendirme, son kalite kontrolü ve tasarımı iş hedefleriyle hizalamak.

İlk listedeki işlerin neredeyse tamamını AI şu anda çok hızlı yapıyor. Sunumda paylaşılan piyasa verileri de bunu doğruluyor: İngiltere'de yeni mezun teknoloji rollerinde ciddi bir düşüş, ABD'de junior teknoloji ilanlarında benzer bir daralma.

Tablo ikiye bölünmüş bir sektör değil; "kaygılı ama uyum sağlayan" bir profil gösteriyor. Kaynak: Alive'26 sunumu.

Junior kavramı da kalmadı, staj kavramı da.

Bu cümle sunumun en rahatsız edici kısmı ve bilerek böyle bırakılmış. Çünkü senior olma yolu junior işlerden geçiyordu; o basamağı kaldırırsan merdiven de kalmıyor.

Her tasarımcı iyi AI kullanıcısı mı?

Cevap hayır ve sebebi tanıdık: betimleme yeteneği. Çoğu refleks olarak yapılan davranış ve düşünceyi detaylı anlatmak gerekiyor — açı, lens, kamera, ışık gibi teknik referanslarla birlikte.

"Modern bir görsel yap" gibi genel bir ifade yerine amaç, hedef kitle, mecra, duygu, kompozisyon, renk paleti, format ve istenmeyen unsurlar tarif edilmeli. Kulak aynı zamanda telif riskini de hatırlattı: mevcut bir marka, sanatçı ya da tasarımı birebir taklit ettiren ifadelerden kaçınmak gerekiyor.

Son olarak maliyet tarafına da değindi: orta ölçekli, 10-15 kişilik bir tasarım ekibinde AI ve ilgili araçların yıllık ek maliyeti yaklaşık 90 bin dolar. "AI ucuz" varsayımıyla planlama yapan ekipler için faydalı bir hatırlatma.

Konuşmanın Alive'26 sayfası — sunum PDF'i ve özet burada.