2012'de bıraktığın bir işe bugün “AI” kelimesi ekleniyor. Ekleyen de o işi yapan kişi.
Nicholas Bloom ve üç arkadaşı — Gideon Moore, Lisa K. Simon, Caelan Wilkie-Rogers — temmuzda NBER'de “Time Travel on Professional Profiles” başlıklı bir çalışma yayımladı. Revelio Labs'ın aylık LinkedIn anlık görüntülerini 2020'den bugüne takip edip 29,4 milyon ABD profilinde aynı satırın zaman içinde nasıl değiştiğine baktılar. Geçen hafta bulgu LinkedIn'in kendi haber akışına düşünce tartışma da orada patladı.
Sonuç tek cümlede: insanlar geçmişlerini düzenliyor, hem de düzenli olarak.
| Bulgu | Ne diyor |
|---|---|
| Yaygınlık | Yerleşik ABD kullanıcılarının %19,7'si, çoktan ayrıldığı bir işin unvanını veya açıklamasını sonradan değiştiriyor. |
| Zamanlama | Medyan düzenleme, o işten ayrıldıktan yaklaşık dört yıl sonra geliyor. |
| Tetikleyici | Düzenleme, işveren değişiminden önceki aylarda belirgin biçimde artıyor. |
| Kelimenin yönü | 2022'den sonra AI'la ilgili dil hızla artıyor; uzaktan çalışma ve DEI terimleri geriliyor. |
| Kim | 30 yaş altı, 60 yaş üstünden yaklaşık dört kat fazla yapıyor. En yüksek oran teknoloji sektöründe. |
Düzenleme, istifadan önce geliyor
Çalışmanın en pratik bulgusu ahlak tarafında değil, takvimde. a16z'de Head of Insights olan Jason Saltzman aynı veriyi okuyup meseleyi tek soruya indirdi:
Birinin iş değiştireceğini nereden anlarsın? LinkedIn'ini günceller.
— Jason Saltzman, a16z · Head of InsightsAma güncellenen yer bugünkü iş değil. İnsanlar en çok yıllar önce bıraktıkları işlerin satırlarına dokunuyor — ve buna iş aramaya başlamadan aylar önce başlıyorlar. İş değiştirmeyenlerde aynı davranış her ay yüzde birin altında, sabit bir fon gürültüsü olarak sürüyor.
İlk beşin tamamı ürün geliştirenler
Çalışmanın meslek kırılımı doğrudan seni ilgilendiriyor. Zaman yolculuğu oranı en yüksek beş meslek şunlar:
| Meslek | Zaman yolculuğu oranı |
|---|---|
| AI Product Manager | %70,6 |
| Platform Product Owner | %60,3 |
| UX Research | %59,2 |
| Design and Qualitative Research | %56,6 |
| AI Leadership | %56,6 |
En düşük oranlar inşaat ve sağlıkta — Bloom'un kendi esprisiyle, kimse dişçisinin AI kullandığını duymak istemiyor. Listenin üst ucu ise tamamen ürün, tasarım ve araştırma.
Bir uyarı: bu tablo sandığın şeyi ölçmüyor. AI kullanımını değil, geçmişini yeniden yazma oranını ölçüyor. “UX araştırmacılarının %59'u AI kullanıyor” demek değil — %59'u eski işinin tanımına dokunmuş demek. Aradaki fark, bu yazının tamamı.
İki cephe: revizyonizm mi, çeviri mi
Tartışma bulgunun kendisinde değil, ne anlama geldiğinde kilitlendi.
Bu, tarihi yeniden yazmak
- ChatGPT'den önce bitmiş bir işe AI kelimesi ekleniyor.
- İşveren, dört yıl önceki satırın hâlâ o günün gerçeği olduğunu varsayıyor.
- Araştırmacıların kendi uyarısı: geriye dönük düzenleme, geçmiş beceri ölçümlerini yanlı hale getiriyor.
Bu, piyasanın diline çeviri
- Rolün adı değiştiyse profilde güncellemek yalan değil.
- Tarama araçları beceriyi değil kelimeyi eşleştiriyor.
- Profil bir beceri envanteri değil, kişisel pazarlama metni.
Sağdaki cepheyi en net savunanlar örgüt psikoloğu Kenneth Matos ve ürün eğitimi tarafından Teri Sturla Rousseau oldu. İkisinin de sorusu aynı: yapmadığın işi yazmak açıkça etik dışı, peki gerçekten yaptığın işi bugünün adıyla anlatmak neden olsun? Unvanların birleştiği ve yeniden adlandırıldığı bir dönemde bu itiraz zayıf değil.
Üçüncü okuma: bu bir dürüstlük tartışması değil
Accenture'da senior manager olan Stuart Williams tartışmayı bambaşka bir yere çekti. Veri 2020'de başlıyor; yani 2021'in büyük istifa dalgası bu veri setinde bir istifa olayı olarak değil, ondan önce gelen bir düzenleme olayı olarak duruyor olabilir. Herkes o dalgayı istifa rakamlarından, aylar sonra ölçtü.
Eğer düzenleme eğrisi istifa eğrisini gerçekten önceden haber veriyorsa, ortada CV süsleme hikâyesinden fazlası var: kimsenin okumadığı bir işgücü göstergesi. Bunu bireysel takibe çevirme dürtüsüne direnmek gerekiyor — çalışma kitle düzeyinde konuşuyor, ekibindeki tek bir kişinin profil düzenlemesi hiçbir şeyin kanıtı değil. Ama ekip genelinde artan bir hareketlilik, çıkış mülakatından çok daha erken bir uyarı.
Veri yalnızca ABD'ye ait; Türkiye örneklemde yok, oranın burada aynı olduğunu varsayma. Ölçüm aylık anlık görüntülerle yapılıyor, yani iki snapshot arasında yapılıp geri alınan düzenlemeler hiç görünmüyor — yazarların kendi ifadesiyle bütün oranlar bir alt sınır. “Yerleşik kullanıcı” tanımı profilini zaten düzenli güncelleyenleri öne çıkarıyor. Düzenleme ile iş değişimi arasındaki ilişki korelasyon — çalışma hangisinin hangisini tetiklediğini söylemiyor. “LLM yazım izleri” de bir tahmin yöntemi, metnin AI'la yazıldığının kanıtı değil.
Bizim duruşumuz
İki cephe de yarı haklı. Yapmadığın işi yazmak yalan; yaptığın işi bugünkü adıyla anlatmak değil. Ama asıl soru ikisinin arasında değil, birkaç adım ötede: yazdığın satırı mülakatın üçüncü sorusunda savunabiliyor musun?
Profilini güncellemek hile değil. Güncellediğini savunamamak hile.
Testi basitleştirebilirsin: o cümleyi yazan sen misin, yoksa tarama korkusu mu? 2021'de kurduğun öneri motoruna bugün “agentic” demek, o sistemde gerçekten karar veren bir döngü kurduysan çeviridir. Kurmadıysan, iki dakikalık bir takip sorusunda dökülür. Aynı şey ürün ekiplerinin vaka çalışmaları için de geçerli: eski projeye yeni etiket yapıştırmak sunumu güçlendirmiyor, sadece sorulacak soruyu zorlaştırıyor.
İkinci mesele daha büyük ve kişisel değil. Piyasanın kelime dağarcığı, insanların işinden daha hızlı değişti. Bu yüzden bir profildeki “AI” artık bir beceriyi değil bir tarihi işaret ediyor: o kişinin piyasanın ne istediğini fark ettiği ânı. İşe alan taraf için sonucu net — anahtar kelimeyle eleme her ay biraz daha az bilgi taşıyor.
Bu hafta profilindeki en eski üç işi aç. Her satır için üç soru: O kelimeyi o işte gerçekten kullandım mı? Kullanmadıysam aynı işi bugünün diliyle dürüstçe nasıl yazarım? “Bunu anlat” denirse iki dakika konuşabilir miyim? Üçüne birden evet diyemediğin satırdan kelimeyi çıkar, yerine somut bir sonuç koy — bir sayı, anahtar kelimeden daha iyi tarar.
Sen kendi profiline dokundun mu; hangi kelimeyi ekledin, hangisini sessizce sildin? Bize kalırsa bu çalışmanın asıl bulgusu insanların dürüstlüğü değil, işe alım sisteminin insanları geçmişlerini yeniden yazmaya itmesi. 🧱
