İyi bir denizci rüzgarın esmesini beklemez; yelkeni rüzgar gelmeden hazırlar. PwC Eurasia'dan Farid Gattal, Alive Baku sahnesine bu metaforla çıktı ve neden şimdi olduğunu rakamlarla anlattı. Azerbaycan'da devlet AI için pisti döşedi: strateji, vergi teşviki, veri kuralları, altyapı. Sıra şirketlerde.
Farid'in açtığı ilk rakam bir sıralama. Oxford Insights'ın hükümetlerin AI'a hazırlığını ölçen endeksinde Azerbaycan bir yıl önce 111. sıradaydı, bu yıl 70. sırada. Puan 39,92'den 48,96'ya çıkmış; ülke Güney Kafkasya'da birinci. Farid'e göre bu bir tesadüf değil, kurumların ve ekosistemi kuranların art arda attığı adımların sonucu.
KullanımDünya ortalamasında, ama tavanın çok altında
İkinci veri Microsoft AI Economy Institute'tan. 15-64 yaş arasında generative AI kullananların oranı Azerbaycan'da 2025'in ilk yarısında yüzde 14,2'ymiş; 2026'nın ikinci çeyreğinde yüzde 18,7'ye çıkmış. Dünya ortalaması yüzde 18,8. Yani ülke ortalamayı yakalamış durumda.
Asıl hikaye komşularla kıyasta çıkıyor. Gürcistan yüzde 21,6 ile 2,9 puan önde; bu, mevcut hızla bir yıldan kısa bir mesafe. Birleşik Arap Emirlikleri ise yüzde 73,3 ile dünyanın en yüksek kullanım oranına sahip. Farid bu farkı bir eksiklik olarak değil, pazarın ne kadar büyüyebileceğinin göstergesi olarak okudu.
Endeksin alt kırılımı da aynı yere işaret ediyor. Kamu sektöründe AI benimseme 67 puan, AI altyapısı 46,2 puan; ikisi de ortalamanın üzerinde. En düşük kalem 34,7 puanla "geliştirme ve yaygınlaşma". Farid'in tercümesiyle: AI'ın özel sektörde, şirketlerin günlük işinde gerçekten kullanılması. En çok yükselme payı da burada.
On sekiz ayda yön, para ve korkuluk
Konuşmanın ilk bölümü devletin son on sekiz ayda kurduğu politika katmanıydı. Farid bunu dört adımda sıraladı:
| Tarih | Adım |
|---|---|
| Mart 2025 | 2025-2028 Yapay Zeka Stratejisi cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle onaylandı. |
| Şubat 2026 | Dijital Eylem Planı: Azerbaycan dilinde büyük dil modelleri hedefi. |
| Mart 2026 | Deepfake yasa tasarısı mecliste ilk okumadan geçti; Farid bunu AB ve diğer bölgelerin AI kurallarıyla hizalanma çabası olarak okudu. |
| 2026 | AI vergi paketi meclisten geçti. |
Vergi paketi neden önemli
Farid'in en çok üzerinde durduğu kalem vergi paketiydi. Ayrıntısı çok, ama dört madde öne çıkıyor:
Gelir vergisi
AI, dijital ve siber alanlarda çalışan nitelikli göçmenlerin ve ülkeye geri dönenlerin maaşlarında. Farid bunu bilgi transferi için güçlü bir motivasyon olarak gördü.
Temettü muafiyeti
Bu alanlarda çalışan şirketler için. Venture yatırımın yüzde 100’ü, vergiye tabi gelirin yarısına kadar düşülebiliyor.
Yerli yazılıma muafiyet
Azerbaycan’da geliştirilen yazılım ve know-how’dan elde edilen gelirin yüzde 95’i vergiden muaf.
Veri evde kalıyor, bu da bir pazar
Bankalar, telekom şirketleri ve kamu, birincil veritabanlarını Azerbaycan içindeki sunucularda tutmak zorunda. Devlet kurumlarının bilgi sistemleri 2019 tarihli 718 sayılı kararnameyle ulusal Government Cloud'a taşınıyor. Sınır ötesine veri aktarmak ancak onaylı sözleşme maddeleri, grup kuralları ya da açık rıza gibi güvencelerle mümkün; AB standart maddeleri tek başına yetmiyor.
Farid bunu bir engel olarak değil, hazır bir pazar olarak anlattı: ülke içinde çalışan AI için yerleşik bir talep var. Pratikte üç model mümkün:
- In-country: model Azerbaycan’daki bir veri merkezinde çalışıyor, veri sınırı geçmiyor. Farid, devletin stratejik yatırımcılarla tüm ekonomiye açık büyük kapasiteli veri merkezleri kurduğu örneklere işaret etti.
- On-premise: büyük şirketin kendi duvarları içinde kurduğu egemen özel bulut.
- Hybrid: kişisel veri evde kalıyor, anonimleştirilmiş görevler global AI’a gidiyor.
Hazar’ın altından fiber, Frankfurt’a 100 milisaniye
İkinci bölüm altyapıydı ve Farid onu katmanlara ayırdı. İlk katman ülkeler arası omurga: Sumgayıt ile Aktau arasında deniz tabanından geçen 380 kilometrelik, saniyede 400 terabit tasarım kapasiteli bir fiber hattı. Proje son aşamada. Farid'e göre bu, Bakü'yü Avrupa ile Asya arasında gerçek bir transit noktası yapıyor ve bölgesel veri merkezleri için güçlü bir gerekçe.
İkinci katman son kilometre, yani şirketlerin bu omurgaya nasıl eriştiği. Mobil hız bir yılda yüzde 33 artarak 99,5 Mbps'e çıkmış, sabit genişbant 92,5 Mbps. Global ortalama 118,6 Mbps; yani biraz geride ama AI geliştirmek için yeterli.
Sonra Farid konuşmadan hemen önce kendisinin de ölçtüğü bir rakamı gösterdi:
Bakü'den Frankfurt'taki bir veri merkezine gidiş dönüş ortalama 100 milisaniye civarında. Avrupa içindeki bir kullanıcı için aynı yolculuk 6 ila 13 milisaniye. Farid'in çıkarımı net: yerel AI'a gerçek bir talep var, çünkü bu gecikme farkını kapatmanın yolu hesaplamayı ülkeye getirmek.
AI stratejisi tek başına duramaz; bulut stratejisiyle birlikte yazılmalı.
Bulut meselesini Farid ayrıca vurguladı. AB'de şirketlerin yüzde 52,7'si bulut hizmetine para ödüyor; 2014'te bu oran yüzde 17,8'di. AI kullanan şirketler (yüzde 20) de bulutun zaten yerleştiği yerlerde kümeleniyor. Azerbaycan için elinde rakam olmadığını, ama oranın belirgin şekilde düşük olduğunu düşündüğünü söyledi. Ülkede bulut hizmeti teklifinin henüz az olduğunu kabul etti; veri merkezleri tarafındaki mevcut durumu ve planları ise iyimser buldu: Bakü ve Yevlakh'ta çalışan Tier III devlet bulutu (200'den fazla kurum), ülke içi GPU kümesiyle AI Supercomputer Center, Absheron ve Hajigabul'da AB Yatırım Bankası'nın 43 milyon euroluk finansmanıyla 2027'ye yetişecek iki yeşil veri merkezi ve planlanan Ulusal Süperbilgisayar Merkezi.
Enerji tarafında açık yok
Altyapının son parçası enerji. Kurulu kapasite yaklaşık 10 GW, tepe talep 4-4,5 GW. 2025'te 28,7 TWh üretilmiş, 1,15 TWh ihraç edilmiş. Farid'in hesabına göre ülkenin kendi AI ihtiyacı küresel oranlarla yaklaşık 50 MW. Bakü için konuşulan 1 GW'lık bir AI platformu bunun yirmi katı; yani yerel ihtiyacı değil, bölgeye hesaplama ihraç etmeyi hedefleyen bir hamle.
Bugün üretimin büyük kısmı doğalgazdan geliyor. Farid'in sorusu da buradan: bunun ne kadarını hesaplamaya çevireceğiz? Yolda olan 1,2 GW'lık yenilenebilir projeler (Garadagh, Neftchala ve Bilasuvar güneş santralleri, Absheron-Garadagh rüzgar projesi) tek başına ülkenin AI ihtiyacını defalarca karşılamaya yetiyor.
03 · ŞirketlerÖrnekler var, norm olmaları gerek
Farid'e göre ülkenin AI stratejisinin kendi tespit ettiği eksik, şirketlerin içinde çalışan gerçek AI örnekleri. Örnekler var; mesele onların istisna değil kural olması. Sahneye getirdiği vakalar çoğunlukla bankacılık ve telekomdan:
- Sesli asistan: 230 bin kullanıcı, havale ve kart işlemleri için 2,5 milyondan fazla sesli etkileşim.
- Ölçekte AI: tek bir bankada 180 AI modelinden 35 milyon manatlık finansal etki.
- Hizmet: konuşma tanıma özellikli, Global Finance ödüllü 7/24 AI chatbot.
- Dil: özel bir LLM tokenizer’ı ile prompt başına iki kat daha fazla Azerbaycanca metin.
Farid salona chatbot'ların yıllardır kullanıldığını, değişenin onların artık AI ile çalışması olduğunu hatırlattı. AI'ın yeri sadece müşteri yüzü de değil: süreç optimizasyonu ve veri temizliği gibi iç işlerde de yoğun kullanılıyor.
Pazartesi sabahıÜç hamle
Farid konuşmayı pazartesi sabahı atılabilecek üç adımla kapattı:
- Verini haritala. AI veriyle başlar. Hangi verinin Azerbaycan’da kalması gerektiğini, hangisinin dışarı çıkabileceğini etiketle; sınıflandırmayı mevzuatla hizala.
- Buluta taşı. Müşteriye dokunan sistemleri yerel bir buluta koy. Bu, AI’a giden rampa.
- Bir vakayı yayına al. 90 gün içinde canlıda bir AI kullanım senaryosu; ekibini yüzde 0 vergi rejiminden yararlanarak kur.
Kapanış slaytında tek bir rakam vardı: 2025-2028 AI Stratejisi'nin bitmesine dokuz çeyrek kaldı.
Soru-cevapKuralın ayrıntısı yoksa yük şirkete kalıyor
Salondan sermaye piyasalarında çalışan bir katılımcı, mevzuattaki bir boşluğa dikkat çekti: kişisel veri kanunu veriyi kademelere ayırmayı öngörüyor, ama hangi verinin hangi kademede olduğunu tanımlayan bir kılavuz yok. Her şirket kendi yorumunu yapıyor; buluta veri gönderirken de kişisel veri genelde kısıtlı tutuluyor.
Farid soruya katıldı. Finans sektörü, kamu ve diğer sektörler için farklı kurallar ve farklı denetim mekanizmaları olduğunu, ama GDPR'daki gibi yapılandırılmış bir ayrıntının olmadığını söyledi. Ayrıntı olmadığında sorumluluk tamamen şirketlere kalıyor: mevzuatı nasıl anladıklarına göre hareket ediyorlar. Şu an iki şey net: kişisel veriyi ülke dışında tutmak için kişinin onayı gerekiyor ve stratejik verinin şirket sunucularından topluca dışarı taşınması mümkün değil. Bu alanda iyileştirme gerektiğini, bunun da yapılacağına inandığını ekledi.
Rakamlar hakkında
Yazıdaki rakamlar Farid Gattal’ın sunumundan; her slaytta kaynak belirtilmiş (Oxford Insights, Microsoft AI Economy Institute, Ookla, Eurostat ve diğerleri). Bankacılık ve telekom vakalarında kurum adı sunumda geçmiyor. Ses kaydının ilk dakikaları ve bazı rakamlar kayıtta net duyulmadığı için slayttaki değerler esas alındı.
Önce veri haritası, sonra model
Ekibin AI için hangi modeli seçeceğini tartışmadan önce verinin hangi kısmının nerede durabileceğini bir sayfada çiz. Düzenlemenin sıkı olduğu pazarlarda mimariyi model değil, bu harita belirliyor.
Senin şirketinde hangi verinin sınırı geçebileceğini bugün biri söyleyebilir mi? 🧱
Alive Baku etkinlik sayfası, konferansın diğer konuşmaları ve programı burada.
